ادیـبـــانه






 صاحب دل کسی است که به انوار الهی رسد و به مقام ارشاد گمراهان دست یابد و دردا نیز به معنی افسوس است . بیت اشاره دارد به حدیث نبوی (ص) که میفرماید: کسی که عاشق شد و آنرا پنهان کرد و درگذشت پس شهید درگذشته است . کشتی نشستگانیم یعنی سوار بر کشتی شده ایم و برجامانده و تباه گشتیم.به معنی اشاری یعنی مانعی پدید آمد که سد سلوک الی الله شد باد شرطه بادیست موافق مسیر که بعد از طوفان در دریا می وزد. آنکس را که اوضاع بکام است و مرتبه اش را بلند ساخته باید آن ایام را غنیمت بشمارد و در حق یاران نیکی دریغ ندارد . بنده ی بزرگوار ، برای ادای شکرانه ی مقام سلامت که مقامی است عالی ، درویش بینوا را دستگیری کند. هات الصبوح هبوایایها السکارا:شراب صبحگاهی بیاور ای کسیکه دایم مستی.گل مذموم نورسیدگان حلقه طریقت الهی و مل ، عشقو محبت و بلبل ، مرشد داناست . معنی عرفانی بیت ؛ ای یاران دیشب در جمع سالکان محبت و عرفان ، مرشد خبرخوشی میداد که ای ساقی مجلس ، باده ی عشق و محبت بیاور و ای اهل مستی آماده شوید تا با می محبت دوای دردشما نمایم و هوشیارتان سازم .
جام جم؛ پیاله جمشید است که خود ساخته بود و رازهفت فلک را در او مشاهده می کرد و در آن نیز شراب می نوشید در بعضی از شرح ها ، جام جم را  دل عارف و دارا را کنایه از عشق صاحبان معرفت معنی کرده اند. آیینه سکندر که احوال ملک دارا در او ظاهر می گشت باطن عارف است که همان مرشد ماست و بنظر عبرت در او نگاه کن تا اسرار عشق را کشف کنی . هنگام تنگدستی ؛ زمانه ی غلبه بر حالت مستی را گویند و عیش، زندگانی به شادی است . در هنگام غلبه مستی در شاد بودن تلاش مردانه کن زیرا این شراب محبت زایل کننده ی علت مستی است و بی نیاز  همچون قارون میسازد . مطرب تشویق کننده  و فیض رساننده ی اهل معنی است . پارسی ، چهار شهر است .. شیراز ، سپاهان ، کرمان و یزد و زبان منسوب به این شهرها ، پارسی است . اگر مرشد ما مریدان اینگونه ( پارسی : کلام معنوی و حقیقت ) بفرماید و نغمه ها در عشق بسراید مریدان نرسیده به مدارج عالی را در رقص می آورد .
نصیحتی رندانه است به مخاطب که از من یاد گیر و دستور العمل ساز و آن دو حرف با دوستان مروت و با دشمنان مداراست که سنت انبیای اکرام و اولیای عظام و موجب آسایش عوام است :

تا در این خرقه ایم از کس ما                               هم رنجیم و هم نرنجانیم

نقطه ی عطف غزل ، بنظرم این بیت است که فی المثل بر سر زبانهاست .
دررساله ی سید علی همدانی برای بیت اختتام آورده که ؛ خرقه ی مه آلود لباس ملامت است و پارسا و صوفی را تعبیر نمود به شیخ پاکدامن. البته از روی استهزاء و ظرافت رندانه . هم معنی و ناظر است در بیت زیر:

در کوی نیک نامی مارا گذر نداند                  گر تو نمی پسندی تغییر کن قضا را        
                  
بدرود : علی اصغر غلامی


شرح صوتی دل می‌رود ز دستم صاحب دلان خدا را کلیک کنید!